Een nacht met Ieronimus in de kathedraal van Salamanca

Mijn lievelingsstad in midden Spanje is zonder twijfel Salamanca. De stad is één groot openlucht museum waar achter iedere steen of pilaar geschiedenis wordt fluistert.

Salamanca wordt ook wel Ciudad Dorada genoemd, dat Gouden Stad betekent. Ze wordt zo genoemd vanwege de zandsteensoort waarmee veel monumenten in Salamanca zijn gebouwd. Bijna elk monument heeft wel een speciaal verhaal en dit maakt de stad zo bijzonder. 

Afgelopen zomer had ik het voorrecht om met een privégids ´s avonds een bezoek te brengen aan de oude én de nieuwe kathedraal. Er zijn namelijk twee kathedralen in Salamanca.

De bouw van de Catedral Vieja werd begonnen in 1152. Door de lange tijd die het geduurd heeft om het te voltooien, is er een versmelting van Romaanse en Gotische bouwstijlen te herkennen. De retabel van het hoofdaltaar bevat 53 schilderingen, met o.a. voorstellingen uit het leven van Maria.

Midden onder is een houten beeld van Maria, uit de 12e eeuw. Het is versierd met koper en email. In het koorgewelf zie je fresco’s met taferelen van het laatste oordeel. De Torre del Gallo (toren van de haan), een prachtig koepelgewelf met byzantijnse vormen, heeft Romaanse vensters, arcaden, vier torens en een koepel en is mijn doel van het bezoek.

De bouw van de Catedral Nueva (nieuwe kathedraal) werd in 1513 begonnen. Het is een drieschepige kathedraal met veel kapellen en een grote koepel is aan de buitenkant, versierd met puntgevels, friezen (horizontale banden met beeldhouwwerk), balkons, wapenschilden en beelden. In de façade zijn drie portalen met veel sculpturen.

Het interieur van de gotische kathedraal heeft een barokke versiering. In de rechter dwarsbeuk bevindt zich een kleine patio, vanwaar een mooi zicht op de Catedral Vieja en op de barokke klokkentoren.

We gaan even terug in de geschiedenis. Op 1 November, 1755, vond er in Lissabon een aardbeving plaats die zelfs Salamanca deed trillen op haar grondvesten. Het was op dat moment de meest vernietigende aardbeving in de geschiedenis. Tijdens de aardbeving zochten veel inwoners van Salamanca onderdak in de toren van de kathedraal en toen de aardbeving eenmaal was gestopt, was niemand gewond en waren er alleen enorme scheuren in de stenen van de toren ontstaan. Iedereen was het ermee eens dat dit wonder Gods werk was. Vervolgens ging de familie Mariquelo, die in de kathedraal woonden, de klokken luiden om iedereen te laten weten dat zij weer veilig waren.

Ter nagedachtenis aan dit gebeuren wordt op 31 oktober elk jaar Het Mariquelo feest gehouden, om te vieren dat niemand gewond was geraakt en dat de gebouwen nog netjes overeind stonden. Op die dag klimt er iemand, geleed in het traditionele Traje Charro kostuum op de toren om de klokken te laten luiden en speelt ondertussen op instrumenten die uit Salamanca komen.

El Mariquelo» celebra su 30 aniversario desde la Torre de las Campanas de  la Catedral de Salamanca

Op een warme zomeravond in augustus beklim ik de trappen van de kathedraal tot aan die bewuste klokkentoren. En daar neemt mijn gids Eusebio uitgebreid de tijd voor. Regelmatig staan we even stil. In de tijd. In het donker. En laat ik de spirituele stilte op me inwerken. Denkend aan het gesjouw met eeuwenoude stenen, de prachtige versieringen en aan de Salamantinos die al honderden jaren lang de kerk betreden en hun vertrouwen in God beëdigen.

Om de ervaring compleet te maken zorgt Eusebio, die een plastic zak met wel twintig afstandsbedieningen bij zich heeft, regelmatig voor bijpassend beeld en geluid. Tijdens zijn verhalen laat hij de geschiedenis herleven door muziek of stemmen te laten horen, bijgestaan door verlichting die vanuit het donker heel langzaam begint te schijnen.

De rondleiding gaat door diverse zalen, over balustrades, balkons, helemaal tot boven in de klokkentoren. Waar een havik nestelt, die zorgt dat andere vogels op een afstand blijven en de toren schoon blijft. De tocht begint in de Sala de la Mazmorra en gaat over in de Estancia del Carcelero. Van daaruit bezoek je de Sala de Alcaide. Via de Sala Alta kom je terecht in de Sala de la Bofeda en de toren met de naam Torre Moche.

Via een buitengalerij met zicht op de Torre Gallo en La Terraza de Anaya kom je terecht in de nieuwe kathedraal. Op een bepaald moment, op de Triforio achter in de kerk, bezorgen de geluid en lichteffecten me zelfs kippenvel. Alleen, in de duisternis op een hoge balustrade, achter in de nieuwe kathedraal, luisterend naar prachtige muziek en de prachtig verlichte zuilen en altaar.

Van daaruit klim je naar boven tot aan de Sala del Reloj en de klokkentoren met negen enorme klokken. Zorg ervoor dat je er niet staat als het uur middernacht slaat …

Twee en half uur later sta ik weer buiten en word ik abrupt geconfronteerd met de realiteit. Een leuk verhaal over voorzijde van de kathedraal gaat over een vreemde afbeelding. Op de gevel van de nieuwe kathedraal staat namelijk een klein beeld van een astronaut. De kathedraal werd gerestaureerd en één van de kunstenaars die hieraan mee hielp wilde er geen jaartal op zetten, maar besloot een astronaut toe te voegen aan de gevel. Een astronaut staat namelijk symbool voor de twintigste eeuw.

Je kunt de kathedralen dagelijks bezoeken. La Visita Nocturna met een gids is een schitterende belevenis! Het bezoek heeft de naam Ieronimus en je kunt het eenvoudig online reserveren.

Ieronimus is de Latijnse naam van Jeronimo de Perigueux, een Spaanse bisschop geboren in Frankrijk en aangesteld in Salamanca. Een belangrijke figuur in de tijd van de Reconquista in Spanje.

Meer informatie over Salamanca kun je vinden op de website Beleef Salamanca.

De Arribes del Duero, een verscholen juweel in de natuur.

Pepe neemt met zijn auto een scherpe bocht over het hobbelige keienpad. Met rode wangen, het is 35 graden en Pepe heeft geen airco, geniet ik van het woeste landschap. Toch ben ik blij als ik weer uit mag stappen bij de Mirador Picon de Felipe, want de auto heeft namelijk ook geen schokbrekers…

20160608_154019

Wat ik te zien krijg is de moeite waard. Als ik naar beneden kijk in een duizelingwekkend ruim 500 meter diep ravijn, zie ik tussen de ruige bergen de rivier de Duero stromen. De Duero is de belangrijkste rivier in het noordwesten van het Iberisch Schiereiland. Hij ontspringt in Spanje in de provincie Soria op 2000 meter hoogte en loopt over een lengte van bijna 900 kilometer naar het Portugese Oporto waar hij in de Atlantische Oceaan uitmondt. Over een lengte van 112 kilometer vormt de Duero de grens tussen Spanje en Portugal.

20160610_182625

Arribes en arribanzos zijn de lokale woorden die gebruikt worden voor het type landschap waarin diverse rivieren als de Huebra en de Tormes liggen, die enkele honderden meters lager dan het omringende land, aan beide kanten van de rivier, uitkomen. Er komen zo´n 200 verschillende vogelsoorten voor, waaronder de zwarte ooievaar, de arend, de zwarte gier en aasgier.

Inderdaad zie ik tientallen gieren op de termiek door het dal zweven en omdat ik hoog op het uitkijkpunt sta, krijg is zelf bijna het gevoel dat ik zweef. Gelukkig kan ik me vasthouden aan een stalen hekje want één blik naar beneden maakt me meteen duizelig.

20160608_181246

Een half uurtje later zitten we in een boot en varen we door een beschermd natuurgebied over de Duero,. We hebben geluk want het is de broedperiode van de zwarte ooievaar, zwarte gier en koningsarend. Terwijl de boot zachtjes door het water glijdt, maakt Pepe me attent op de nieuwsgierig spiedende moedervogels die op hun nest zitten en op hun hoede zijn.  http://www.corazondelasarribes.com

Opvallend is dat op de schaduwrijke Spaanse bergketen voornamelijk schapen gehouden worden, terwijl aan de zonnige Portugeze oevers sinaasappelbomen en wijnranken staan.

Mijn gastheer heeft nog meer voor me in petto. Hij brengt me naar El Pozo de los Humos, een van de vele watervallen die dit gebied rijk is en daar tovert hij een picknick tevoorschijn. Met een enorm stuk hornazo ( brood met chorizo en spek uit de oven), en een lauw glaasje Arribes del Duero geniet ik van de koele waternevel van de waterval. Het is prima vertoeven zo, maar Pepe is nog lang niet klaar met ons uitstapje, dus de kurk gaat op de fles en het kleed met kruimels schudden we uit voor de salamanders.

20160609_143448

We maken een tocht langs verschillende watervallen en bezoeken het middeleeuwse dorp San Felices de los Gallegos met de robuuste monumentale burcht en doen Yecla de Yeltes aan om een Castro (Keltische nederzetting) te bekijken.

20160611_104557

Overweldigd door de indrukken komen we in de namiddag bij het landelijk gelegen Hotel Rural van Pepe in Bermellar aan. Daar overhandigt hij mij een badjas en even later lig ik bij kaarslicht te relaxen in de oude stenen stallen die zijn omgebouwd  tot een Spa. Met een ijskoeler gevuld met cava aan mijn voeten besluit ik dat ik dat ik nog een dagje bijboek in dit grensgebied van mijn dromen.

De volgende morgen ontwaak ik door een recital van weidevogels dat afgewisseld wordt door het geklepper van ooievaars op de kerktoren. Als ik beneden kom, staat er een landelijk ontbijt met verse streekproducten voor me klaar. De hoteleigenaar heeft een plan. We gaan samen wandelen. Natuurlijk houd ik wel van een wandelingetje door de natuur, maar ik moet toch even slikken als ik zie dat het pad een verlaten treinspoor is dat vlak langs de respectabele afgrond loopt. Gelukkig biedt Pepe mij zijn hand, want de losliggende bielzen en de diepe afgrond onder me, bezorgen me trillende knieën. We zijn één met de stilte. Zo nu en dan hoor ik de schreeuw van een roofvogel. Die hoopt natuurlijk dat ik een misstap maak en naar beneden val en verheugt zich op het smakelijke aas dat hem te wachten staat. Na twee spoorbruggen aan de rand van het ravijn en drie tunnels met vleermuizen hou ik het voor gezien, we gaan terug.

tren

In de natuurstenen stal van het hotel staat de jacuzzi al te bubbelen en vermoeid maar onder de indruk van deze spectaculaire tocht laat ik me tevreden in het water glijden. De Arribes del Duero heb ik ondertussen in mijn hart gesloten en staat bovenaan de lijst van favoriete natuurparken in Spanje.

71

Het natuurpark van de Los Arribes del Duero is beschermd gebied en ligt in de provincie Salamanca en Zamora (Castilla y León). Het natuurgebied staat bekend om zijn mediterrane vegetatie die hier kan gedijen dankzij een mild microklimaat. Je kunt er prachtig wandelen, boottochten maken en vogels kijken. In de omgeving van de Duero vind je talrijke uitzichtspunten, die een schitterende blik over de rivier geven. Door het gebied loopt ook de GR-14, een uitstekend gemarkeerd wandelpad dat de loop van de rivier de Duero volgt. Het is dan ook bekend onder de naam Senda del Duero.

Ook voor cultuurliefhebbers is de streek een Eldorado want de dorpjes in de omgeving bieden een breed historisch en cultureel erfgoed.

En last but not least wil ik de gastronomie vermelden. De smakelijke  Arribes del Duero wijnen vergezellen uitstekend het ruime scala aan schapenkazen waar de omgeving bekend om staat.

 

Met speciale dank aan José Piñel (Pepe) van Orgullo Rural. Voor het delen van de mooiste plekjes van de Arribes met een enorme berg enthousiasme en inzet.

 

 

 

 

 

Een verscholen bergdorp met eigen identiteit

Omringd door honderden portretten, waarvan de ogen mij aanstaren, drink ik een lokale sterke drank op het terras van de plaatselijke kroeg in het bergdorpje Mogarraz. Ik voel me nogal bekeken door de beeltenissen rondom mij waarmee ik geconfronteerd word.

4      10

Ik ben in dit dorp beland via een bergpad vanuit La Alberca, een plaatsje in het binnenland van Salamanca dat tegen de Sierra de Francia ligt aangeplakt. Op het eerste gezicht lijkt Mogarraz exact op de andere dorpjes die ik in de omgeving bezocht heb. Vakwerkhuizen met een paar verdiepingen, een oude kerk met een verlaten historisch plein en in de keienstraten de vriendelijke boerenbevolking bij wie je op de verweerde gezichten kan aflezen dat het bestaan in de Sierra, zelfs vandaag de dag,  niet gemakkelijk is.

Echter, terwijl ik Mogarraz binnenwandel is het niet de boerenbevolking die mij aanstaart, maar de blikken van de portretten, in grijs-en sepiakleuren, die aan de muren van de huizen hangen, die mij achtervolgen. De herbergier Satur, die mij zijn zelfgebrouwen hierba (kruidenbitter) laat proeven, doet het verhaal achter deze levensgrote openluchtexpositie uit de doeken, terwijl ik in de ogen van de beeltenissen hun geschiedenis probeer af te lezen.

8

Satur vertelt trots over de schilder Florencio Maíllo Cascón die in 1962 in Mogarraz geboren is, en in het jaar 2008 van de autoriteiten in Salamanca een bijzondere opdracht kreeg. Zijn missie was het naschilderen van 388 pasfoto´s van de inwoners die in 1967 in het dorp woonden. In de jaren zestig verplichtte Franco de Spaanse bevolking om een identiteitsbewijs bij zich te dragen en voor het eerst moest iedere burger, groot of klein, een pasfoto laten maken die op het vereiste document geplakt wordt. Het zijn precies die foto´s van de eerste DNI kaarten die de Florencio 45 jaar later gaat naschilderen.

Hij gebruikt ijzeren platen van olievaten die platgewalst worden en schildert met een natuurlijke verfsoort die de Romeinen al gebruikten. Iedere keer als hij een portret klaar heeft wordt het behandeld met bijenwas om de kleuren te behouden en het schilderij tegen het grillige klimaat en de tand des tijds te beschermen. De portretten worden bevestigd aan de wanden van de huizen van de toenmalige of nog huidige bewoners.

20160607_114208

De schilder was zelf rond de vijf jaar toen de pasfoto´s genomen werden. Er zijn heel wat jaren verstreken maar toch kan hij zich herinneren hoe de vriendelijke buurvrouw lachte, hoe de strenge pastoor hem aankeek, hoe zijn geruststellende moeder hem toeknikte en hoe de vertederende blik van zijn grootmoeder was. Maar ook wat een verdriet een tante uitstraalde toen dat jaar haar kind overleed, hoe berustend haar man keek en hoe grimmig de klokkenluider was. Bij ieder profiel probeerde hij gevoelsmatig het karakter van de persoon vast te leggen en dat lukte zo goed dat het dorp met zijn streetgalery bekend wordt en er bezoekers naar Mogarraz komen.

12

Onder de indruk maak ik een wandeling door het labyrinth van kleine straatjes terwijl er vanaf huizen op me neer gekeken wordt. Op bijzondere wijze is Florencio er in geslaagd om de geschiedenis te laten herleven. Ik vraag me af hoe het was in die tijd in het dorp, maar het is moeilijk om me er een voorstelling van te maken, hoewel de zwijgende koppen boekdelen spreken. Met passie heeft de kunstenaar zijn taak verricht en is het hem bijzonder goed gelukt om de tijd te bevriezen in zijn weergaven.

20160607_114149

Mogarraz ligt in het natuurpark Las Batuecas (Salamanca), een schitterend wandelgebied. Ik ontdekte het dorpje tijdens een wandeling langs riviertjes en beekjes die Camino del Agua heet. Op dit pad kom je diverse kunstwerken van steen en ijzer tegen waaraan gedichten zijn opgedragen.

Informatie over Mogarraz proyect 388 vind je op Google en voor meer foto´s kun je kijken bij Google Images.

Met dank aan: Fundacion Siglo (Castilla y Leon)